DE FOLKLORE DIE WORDT GETOOND
Ahwash, Ahidous en Gnawa: de volkstradities van Marokko
De folkloregroepen tijdens een Fantasia-avond putten uit echte regionale tradities — Ahwash, Ahidous, Gnawa en Aissawa — elk met een eigen regio en instrumenten.
Bekijk Chez Ali Fantasia-tickets op GetYourGuide ↗Een lappendeken van regionale tradities, niet één stijl
Marokkaanse folklore" omvat een werkelijk diverse verzameling regionale muziek- en danstradities, grotendeels geworteld in Amazigh- (Berberse) gemeenschappen in verschillende delen van het land, aangevuld met tradities met West-Afrikaans erfgoed en soefistische religieuze wortels die zich door de eeuwen heen hebben vermengd. Bezoekers die Marokko niet kennen, schuiven dit alles vaak op één hoop als een generieke "Berberse dans", maar de onderstaande tradities komen uit verschillende regio's, talen en zelfs verschillende historische oorsprongen. Een folkloreprogramma dat groepen "uit verschillende regio's van Marokko" samenbrengt, zal in de praktijk waarschijnlijk putten uit meerdere van deze benoemde tradities in plaats van één enkele stijl op te voeren — een paar ervan bij naam herkennen maakt de avond een stuk begrijpelijker.
Ahwash — de Amazigh-dans van het zuiden
Ahwash is een collectieve voorstelling van de Tashelhit-sprekende Amazigh-gemeenschappen van de westelijke Hoge Atlas, de Anti-Atlas en de Souss-regio in Zuid-Marokko, waarin wisselzang, geïmproviseerde poëzie en percussie op lijsttrommels samensmelten. Het wordt traditioneel opgevoerd door twee grote groepen — vaak mannen en vrouwen tegenover elkaar — die elkaar afwisselen in zang, trommels, dans en verzen in een gestructureerde uitwisseling die urenlang kan duren bij een dorpsbijeenkomst. Uitvoeringen waren van oudsher verbonden met oogsten, bruiloften en gemeenschapsfeesten in plaats van opgevoerd voor een buitenstaander, en dat is mede waarom een versie ervan zien als een oprecht cultureel venster geldt en niet als een bedachte show.
Ahidous — de kringdans van de Midden-Atlas
Ahidous is de nauw verwante maar toch aparte traditie van de Tamazight-sprekende stammen van de Midden-Atlas — rond Khénifra, Azrou en Imilchil — en delen van Zuidoost-Marokko. Deelnemers staan schouder aan schouder in een grote kring of in tegenover elkaar staande rijen, en wisselen zang, dans en impromptu poëzie af op een gedeeld trommelritme dat geleidelijk in tempo opbouwt. Het deelt met Ahwash de basisgrammatica van afwisseling tussen zang en trommel en poëtische uitwisseling, maar heeft een eigen regionaal dialect, ritmes en kostuum, en de twee tradities zijn niet uitwisselbaar, ook al lijken ze voor een bezoeker die beide op één avond ziet grofweg op elkaar.
Gnawa — muziek met West-Afrikaanse en soefistische wortels
Gnawa-muziek gaat terug tot minstens de zestiende eeuw, naar gemeenschappen die afstammen van West-Afrikaanse migranten en tot slaaf gemaakten die naar Marokko werden gebracht, en vermengt wereldlijke uitvoering met soefistische spirituele praktijk en genezingsritueel. Ze is opgebouwd rond de guembri, een met huid bespannen basluit met drie snaren, en ijzeren castagnetten die qraqeb worden genoemd, en brengt hypnotiserende, repetitieve ritmes voort die van oudsher werden gebruikt in nachtceremonies genaamd lila om deelnemers in trance te brengen voor spirituele of genezende doeleinden. UNESCO voegde de culturele praktijken van Gnawa in december 2019 toe aan zijn lijst van Immaterieel Cultureel Erfgoed, als erkenning van een levende traditie met diepe gemeenschapswortels en niet alleen van een muziekstijl die op het podium wordt uitgevoerd.
Aissawa — de ceremoniële muziek van een soefi-broederschap
De Aissawa zijn een soefi-broederschap opgericht in Meknes, verbonden met de zestiende-eeuwse geleerde Sidi Mohamed ben Aissa, en bekend om ceremoniële muziek rond de ghaita, een doordringende dubbelriethoorn, gelaagd met handtrommels en percussie. In hun eigen religieuze context kunnen Aissawa-uitvoeringen toewerken naar rituele trance tijdens besloten ceremonies (lilat) of openbare moussem-bijeenkomsten rond religieuze feesten. De muziek- en percussiestijlen die op folkloristische podiums opduiken, komen uit diezelfde traditie, gepresenteerd in een verkorte, wereldlijke vorm voor een algemeen publiek in plaats van als het devotionele ritueel dat ze binnen het broederschap zelf vertegenwoordigen.
Vier volkstradities achter een typisch folkloreprogramma
| Traditie | Thuisregio | Wortels | Klank & instrumenten |
|---|---|---|---|
| Ahwash | Hoge Atlas, Anti-Atlas, Souss (zuid) | Traditie van de Amazigh-gemeenschap (Tashelhit-sprekend) | Call-and-response gezang, framedrums, poëzie |
| Ahidous | Midden-Atlas, zuidoost-Marokko | Traditie van de Amazigh-gemeenschap (Tamazight-sprekend) | Kringdans/lijndans, gedeeld tromritme, gezang |
| Gnawa | Landelijk, sterk in Essaouira & Marrakech | West-Afrikaans erfgoed, soefi-spirituele praktijk | Guembri (luit), qraqeb (ijzeren castagnetten) |
| Aissawa | Meknes en landelijke broederschappen | Soefi-religieuze broederschap | Ghaita (riethoorn), percussie, ceremoniële zang |