DE FOLKLORE IN BEELD
Ahwash, Ahidous en Gnawa: de volkstradities van Marokko
De folkloregroepen tijdens een Fantasia-avond putten uit echte regionale tradities — Ahwash, Ahidous, Gnawa en Aissawa — elk met hun eigen regio en instrumenten.
Bekijk Chez Ali Fantasia-tickets op GetYourGuide ↗Een lappendeken van regionale tradities, niet één stijl
Marokkaanse folklore" omvat een werkelijk diverse verzameling van regionale muziek- en danstradities, grotendeels geworteld in Amazigh- (Berber) gemeenschappen in verschillende delen van het land, plus tradities met West-Afrikaans erfgoed en soefi-religieuze invloeden die door de eeuwen heen zijn gelaagd. Bezoekers die Marokko niet goed kennen, gooien dit vaak op één hoop als één generieke "Berberdans", maar de onderstaande tradities komen uit verschillende regio's, talen en zelfs verschillende historische oorsprongen. Een folkloreprogramma dat gezelschappen "uit verschillende regio's van Marokko" samenbrengt, zal in de praktijk waarschijnlijk putten uit meerdere van deze benoemde tradities in plaats van één enkele stijl op te voeren — een paar ervan bij naam herkennen maakt de avond aanzienlijk inzichtelijker.
Ahwash — de Amazigh-dans uit het zuiden
Ahwash is een collectieve performance van de Tashelhit-sprekende Amazigh-gemeenschappen uit de westelijke Hoge Atlas, de Anti-Atlas en de Souss-regio in Zuid-Marokko, waarin oproep-en-antwoordzang, geïmproviseerde poëzie en lijstwerk-percussie samenkomen. Traditioneel wordt het uitgevoerd door twee grote groepen — vaak mannen en vrouwen tegenover elkaar — die elkaar afwisselen in zang, drumwerk, dans en verzen in een gestructureerde uitwisseling die uren kan duren tijdens een dorpsbijeenkomst. Optredens zijn historisch verbonden met oogsten, bruiloften en gemeenschapsvieringen, en niet bedoeld voor een extern publiek — mede daarom wordt het zien van een versie ervan beschouwd als een oprecht cultureel venster in plaats van een geënsceneerde show.
Ahidous — de cirkeldans van de Midden-Atlas
Ahidous is een nauw verwante maar eigen traditie van de Tamazight-sprekende stammen van de Midden-Atlas — rond Khénifra, Azrou en Imilchil — en delen van zuidoost-Marokko. De performers staan schouder aan schouder in een grote kring of in tegenover elkaar opgestelde rijen, en wisselen zang, dans en geïmproviseerde poëzie af op een gedeelde drumbeat die geleidelijk in tempo toeneemt. Het deelt de basisgrammatica van Ahwash — de afwisseling van gezang en drum, en de poëtische uitwisseling — maar kent zijn eigen regionale dialect, ritmes en klederdracht. De twee tradities zijn niet onderling verwisselbaar, ook al lijken ze op het eerste gezicht sterk op elkaar voor wie beide op één avond ziet.
Gnawa — muziek met West-Afrikaanse en soefi-wortels
Gnawamuziek gaat terug tot minstens de zestiende eeuw, naar gemeenschappen die afstammen van West-Afrikaanse migranten en tot slaaf gemaakten die naar Marokko werden gebracht, en vermengt seculiere uitvoeringen met soefi-spiritualiteit en genezingsrituelen. Het draait om de guembri, een driesnarige basluit met een huidbespanning, en ijzeren castagnetten die qraqeb worden genoemd, die hypnotiserende, repetitieve ritmes voortbrengen die historisch werden gebruikt in nachtelijke ceremonies, lila genaamd, om deelnemers in trance te brengen voor spirituele of helende doeleinden. UNESCO voegde de Gnawa-cultuurpraktijken in december 2019 toe aan haar lijst van immaterieel cultureel erfgoed, en erkende het als een levende traditie met diepe wortels in de gemeenschap, en niet louter als een muziekstijl die op het podium wordt uitgevoerd.
Aissawa — ceremoniële muziek van een soefi-broederschap
De Aissawa zijn een soefi-broederschap opgericht in Meknes, verbonden met de zestiende-eeuwse geleerde Sidi Mohamed ben Aissa, en bekend om hun ceremoniële muziek rond de ghaita, een doordringende dubbelriet-hoorn, gelaagd met handtrommels en percussie. In hun eigen religieuze context kunnen Aissawa-optredens uitmonden in rituele trance tijdens besloten ceremonies (lilat) of openbare moussem-bijeenkomsten die verbonden zijn aan religieuze feesten. De muziek- en percussiestijlen die op folkloristische podiumshows verschijnen, zijn ontleend aan dezezelfde traditie, gepresenteerd in een verkorte, seculiere vorm voor een algemeen publiek, in plaats van als het devotionele ritueel dat het binnen de broederschap zelf vertegenwoordigt.
Vier volkstradities achter een typisch folkloreprogramma
| Traditie | Thuisregio | Wortels | Geluid & instrumenten |
|---|---|---|---|
| Ahwash | Hoge Atlas, Anti-Atlas, Souss (zuiden) | Amazigh-gemeenschapstraditie (Tashelhit-sprekend) | Roep-en-antwoordgezang, lijsttrommels, poëzie |
| Ahidous | Midden-Atlas, zuidoostelijk Marokko | Amazigh (Tamazight-sprekende) gemeenschapstraditie | Cirkel-/lijndans, gedeelde drumbeat, gezang |
| Gnawa | Door het hele land, sterk in Essaouira & Marrakech | West-Afrikaans erfgoed, soefi-spirituele praktijk | Guembri (luit), qraqeb (ijzeren castagnetten) |
| Aissawa | Meknes en nationale broederschappen | Soefi-religieuze broederschap | Ghaita (rietfluit), percussie, ceremoniële gezangen |
Nog niet zeker welke avond je gaat?
Laat je e-mailadres achter en ongeveer wanneer je in Marrakech bent — we sturen je een korte samenvatting van wat de Fantasia-avond inhoudt en hoe je kunt boeken.